تبلیغات
هنر تعزیه در اصفهان - تعزیه چیست؟
 
هنر تعزیه در اصفهان
پنجشنبه 15 دی 1390

تعزیه یا شبیه خوانی

نمایشی موزیكال و درام مذهبی می باشد كه در ایران  سابقه بسیار طولانی دارد . بعضی از صاحبنظران حتی سابقه آن را تا قبل از اسلام می دانند .

دلیل این نظریه وجود مراسم آئینی در تمامی اقوام بشری می باشد كه از زمان اولین جامعه های بشری وجود داشته ولی مهمترین دلیل وجود نمایش آئینی در ایران قبل از اسلام را مراسم سوكوشان پا (سوك سیاوش ) كه هنوز در بعضی از مناطق فارس اجرا می گردد و آن عزاداری برای شاهزاده بیگناه ایرانی سیاوش می باشد .

ولی آنچه شایان توجه می باشد این است كه در اكثر سفرنامه های جهانگردان اروپایی در عصر افشاریه و به خصوص قاجاریه از ایران كه دیدن نموده اند به مراسم تعزیه خوانی اشاره نموده اند .

تعزیه در زمان قاجاریه و به خصوص عهد ناصری به اوج شكوه خود رسید و دلیل آن وجود تكیه دولت در جنب درب خانه شاهی بود كه بهترین تعزیه خوانان مطرح ایران جهت اجرای مراسم تعزیه خوانی به طهران اعزام می شدند تا تحت نظارت دقیق معین البكا كه شخصی مقتدر ، مدیر و مدبر و آشنا به تمامی رموز و دقائق تعزیه بود به اجرا بپردازند كه بعضی از این تعزیه خوانان در زمینه موسیقی آواز و حتی نواختن ساز به معروفیت رسیدند .

معروفترین این تعزیه خوانان عبارت بودند :

ا- مرحوم اقبال آذر (اقبال سلطان) كه از تبریز به طهران آمد.

2- مرحوم سید عبدالباقی دهكردی معروف به صولت یا حاج صولت كه از منطقه چهارمحال بختیاری به طهران آمد و شهادت خوان قابلی بود .

3- مرحوم ملاحسین كاشی كه از شهر كاشان به طهران آمد .

4- مرحوم بلال صمغ آبادی از قزوین .

5- مرحوم سید احمدخان  ساوه ای سارنگی كه از شهر ساوه به تهران آمد و هنوز صفحاتی از آواز ایشان به همراه تار مرحوم درویش خان موجود می باشد و بسیاری دیگر از اساتید كشور .

بعضی از شاهزادگان و بزرگان قاجاریه به تبعیت از تكیه دولت یا تكیه شاهی برای خود تكیه هائی جهت برگزاری تعزیه ساختند مانند كامران میرزا نائب السلطنه . وی با ظهور  سلطنت پهلوی در ایران با تمامی مظاهر فرهنگی مذهبی برخورد شدید صورت گرفت كه تعزیه  هم در این میان بی بهره نماند و برای سالیان دراز به حاشیه رفتند و اكثر اساتید آن مظلومانه در گمنامی در كنج عزلت به دیار باقی شتافتند.

ولی خوشبختانه با حدوث انقلاب شكوهمند اسلامی در ایران مجدداً تعزیه خوانی مورد توجه قرار گرفت و در اكثر نقاط كشور در دهه محرم و صفر تعزیه خوانی برقرار می باشد .

عناصر تشكیل دهنده تعزیه

تعزیه خوانی تشكیل شده از مجموعه هنرهای اصیل و ناب ایرانی كه هر كدام دارای نقشی تعیین كننده در ساختار تعزیه ی می باشند كه به تعدادی از این عناصر هنری اشاره می شود .

1- شعر

شعر یكی از اركان تعزیه می باشد كه مفاهیم تعزیه را در قالب غزل ، رباعی ، مثنوی ، مخمس ، مسمد ، قصیده بیان می نماید .

اشعار تعزیه در عین سادگی و روانی گاهی دارای پیچیدگی های فنی می باشد و حتی بعضی از تعزیه سرایان متاثر از یكی از شعرای ناب ادوار گذشته مانند حافظ ، فردوسی ، سعدی و غیره با هنر تضمین بعضی از اشعار در قالب یكی از اشعار معروف آن شاعر تضمین نموده و در بعضی از ابیات اشعار شاعر را در شعر خود گنجانده كه این خود باعث زیبایی و پرباری اشعار تعزیه گردیده .

تعزیه سرایان نامی ایران عبارتند از :

1- میرعزا كاشانی 2- مداح كاشانی 3- میرغم 4- تاج الشعرای لوئی ساكن روستای لو و حوض ماهی مباركه اصفهان ، 5- عمان سامانی 6- رجای زفره ای (اصفهانی)7- سكوتی (قزوینی )

2- موسیقی : موسیقی در تعزیه به دو صورت آواز و ساز كاربرد دارد .

تمامی شخصیت های مثبت تعزیه كه اكثراً نقشهای ائمه و معصومین به آنها را در بر می گیرد اشعار خود را با آواز اجرا می نمایند .

در یك مكالمه رودررو یا چند نفره در نظریه تمامی افراد موافق خوان (اولیاء) در یك گوشه آوازی اشعار خود را می خوانند ولی بعضی از آنان می توانند گوشه را در همان دستگاه تغییر داده به اوج با فرود رفته و به اصطلاح مركب خوانی بنمایند .

هر قسمت از تعزیه دارای دستگاه موسیقی خاص خود می باشد كه برای هر مجلس بصورت استاندارد تعیین شده بعنوان مثال در مجلس شهادت حضرت عباس (ع) در اول مجلس امام مناجات خود را در دآامد آواز بیات شرك اجرا نموده و بعد از حضرت عباس و علی اكبر و قاسم و زینب هم در آمد خود را در همان گوشه ادامه می دهند با عوض شدن صحنه موسیقی هم تغییر می نماید .

لازم به ذكر می باشد كه موسیقی تعزیه وابسته به فرهنگ قومی هر منطقه خاص خود می باشد . بعنوان مثال درآمد حضرت عباس در جواب شمر در قسمت پشت خیمه در اصفهان و تهران دستگاه ماهوری می باشد ولی در قزوین در دستگاه شور اجرا می گردد .

تسلط تعزیه خوان و آشنا بودن آن به موسیقی آوازی كمك بسیار ارزنده ای به ساختار تعزیه می نماید . موسیقی ساز در تعزیه كه بیشتر توسط ترموپت یارنی یا قره نی یا فلوت نواخته می شود به همراه طبل ، و دهل ، سنج برای پر كردن فواصل آوازی به كار می رود و با صحنه رابطه مستقیم دارد . مثلا در موقع جنگ یا ورود اشقیا یا مخالف خوانان كه شخصیت های منفی تعزیه می باشند موسیقی ریتم تندی به خود گرفته و در جهت تهییج احساسات مستمعین نقش به سزایی دارد . در اكثر تعزیه ها موسیقی ترمویث از قبل به تعزیه خوان نوبت خواندن و قسمت مربوطه را اعلام می كند .

هماهنگی موسیقی سازی و آوازی در مجموعه نظریه حائز اهمیت زیادی می باشد . بغیر از عناصر موسیقی و شعر در تعزیه هنرهای زیادی چون خط ، نقاشی ، مجسمه سازی ، خطابه و وعظ هنرهای رزیم و جنگاوری و سوراخكاری نقش دارند .

رنگ در نظریه تعیین كننده می باشد ، رنگ سبز مربوط به البر و اداوات موافقین یا اولیاء می باشد و رنگ قرمز مربوط به اشقیا یا مخالف خوانان می باشد . رنگ سفید و زرد هم در نقشهای تبدیل شونده مانند نقش حر ابن یزید ریاحی كاربرد دارد .

تعزیه خوانی در خولنجان

تعزیه خوانی در خولنجان از دیرباز اهمیت بوده و مردم خولنجان به آن اهتمام ویژه ای داشته اند . اولین تكیه تعزیه خولنجان تكیه ای ساخته شده از خشت خام در محله شریف آباد خولنجان بوده كه  هر ضلع دارای 4 الی 5 دكه بوده كه هر دكه مربوط به یك یا دو و سه خانواده می شد ، و از همان زمان مردم خولنجان با دعوت از تعزیه خوانان مطرح بهترین مراسم را در سطح منطقه لنجان برگزار كرده اند .

از اولین تعزیه خوانان حرفه ای كه به خولنجان دعوت می شده اند مرحوم باقر سبا و مرحوم حسین خادمی معروف به حسین كوچیكه كه بعدا نوازنده زبردست تار گردید بوده اند .

دو نفر از اساتید بزرگ تعزیه خوانی كه جهت برگزاری مراسم تعزیه خوانی از شب هفتم به بعد به خولنجان دعوت می شدند مرحوم كربلایی محمدعلی سمسانی كه ساكن روستای سمسان گركن بوده و در شهادت خوانی تبحر داشته و مخصوص نقش حضرت ابوالفضل العباس شب تاسوعا به خولنجان دعوت می شده و مرحوم كربلایی محمد حسین دهقانی ساكن دهاقان شهرضا بوده و نقش شمر را به خوبی اجرا نموده . رویارویی این دو استاد بزرگ در تعزیه شهادت حضرت عباس (ع) شب تاسوعا كه عزادارن محله آدرگان جهت دعوت از اهالی خولنجان جهت شركت در مراسم تاسوعای آدرگان در دستجات عزاداری به خولنجان می آمده اند بسیار دیدنی و جذاب بوده كه بزرگان خولنجان و معتمدین آن از آن به نیكی یاد می نمایند .

در مرحله بعد مرحوم ملاعلی وكاشانی معروف به نیمتاج كه خواننده ای خوش صدا و مسلط بوده در تعزیه خولنجان به اجرا می پردازد كه طی یك دوره حدود بیست ساله در تعزیه خولنجان دارای نقش كلیدی می گردد . نقشهائی كه مرحوم علی آقاسی وكاشانی اجرا می نمود عبارتند از : نقش حضرت زینب در تعزیه دو طفلان زینب 2- ام لیلا در تعزیه حضرت علی اكبر 3- نقش حضرت عباس (ع) در تعزیه حضرت حضرت عباس 5- شهربانو 6- زینب خرابه شام 7- حر و درویش كابلی شهادت امام .

در مورد تعزیه های مرحوم آقاسی و كاشانی صحبت بسیار است همین قدر در مورد آن بسنده می كنیم كه هنوز اهالی خولنجان هیچ تعزیه خوانی را نتوانسته اند با ایشان برابر بدانند .



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
شنبه 18 شهریور 1396 04:26 ق.ظ
Why viewers still make use of to read news papers when in this
technological world everything is existing on web?
دوشنبه 23 مرداد 1396 05:08 ب.ظ
You actually make it seem so easy with your presentation but
I find this topic to be really something that I think I
would never understand. It seems too complicated and extremely
broad for me. I'm looking forward for your next post, I'll try to get
the hang of it!
جمعه 16 تیر 1396 05:13 ب.ظ
Hi! Would you mind if I share your blog with my zynga group?

There's a lot of folks that I think would really enjoy your content.
Please let me know. Many thanks
سه شنبه 26 اردیبهشت 1396 04:00 ق.ظ
قلب از خود نوشتن در حالی که صدایی
مناسب اصل آیا واقعا کار خوب با من پس از برخی از زمان.

جایی درون جملات شما در واقع موفق به من مؤمن متاسفانه فقط برای کوتاه در حالی که.
من با این حال مشکل خود
را با فراز در مفروضات و یک ممکن است را
سادگی به کمک پر کسانی که شکاف. در این رویداد شما در واقع که می توانید انجام من را قطعا
بود در گم.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 09:40 ق.ظ
Hi, I do think this is a great site. I stumbledupon it ;) I will revisit yet again since I saved as a
favorite it. Money and freedom is the greatest way to change, may
you be rich and continue to guide others.
سه شنبه 9 خرداد 1391 08:36 ق.ظ
با سلام و تشکر .با افتخار مایل به تبادل لینک با جنابعالی می باشم
کریمی مدیر وبلاگ نسخ تعزیه
http://salam3000.blogfa.com
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی