تبلیغات
هنر تعزیه در اصفهان - تحقیق
 
هنر تعزیه در اصفهان
جمعه 21 بهمن 1390

موسیقی در خدمت تعزیه یا تعزیه در خدمت موسیقی؟

راسخون : محمد وطنی از چهره های مطرح موسیقی کشورمان، زندگی اش را مدت هاست که با هنر موسیقی توام نموده است. وی متولد 1356 و دارای تحصیلات کارشناسی در رشته موسیقی از دانشگاه هنر تهران می باشد. وطنی از دوران راهنمایی وارد حیطه موسیقی شد و تجربه ی نواختن ساز را به صورت تخصصی با ساز تار از همان دوران آغاز نمود. در سال 72 وارد هنرستان موسیقی اصفهان گردید و دیپلم موسیقی خود را از آنجا کسب کرد، در سال 77 در رشته ی موسیقی به دانشگاه تهران راه یافت و تدریجا حضور فعالی در وادی موسیقی پیدا کرد تا جایی که توانست اوج فعالیت هایش را در کاخ «ورسای» در سازمان یونسکو به تصویر کشد.وی با بسیاری از گروه های موسیقی داخلی همکاری های متعددی داشته که از جمله می توان به همکاری با گروه خورشید تهران به سرپرستی استاد مجید درخشانی اشاره نمود.وطنی به همراهی این گروه در تولید کاست های مختلفی از جمله " فصل باران" به خوانندگی علیرضا قربانی و "از بودن وسرودن" به خوانندگی محمد معتمدی به نوازندگی تار پرداخته و در حال حاضر نیز مشغول ضبط کاست های بعدی اش به همکاری این گروه می باشد. وی همچنین در گروه نوای مهر اصفهان حضور چشمگیری داشته و به همراه این گروه در کنسرت های مختلفی شرکت نموده است.او در حال حاضر مدرس تار و سه تار در موسسات مختلف هنری داخل کشور می باشد.از افتخارات دیگر او می توان به تالیف مقالات متعددی در زمینه موسیقی اشاره کرد ازجمله مقاله" چوب و مقاومت های آن برای انتخاب ساز تار" و مقاله " سیستم های تار سازی" که او را حائز کسب مقام های اول در جشنواره های مختلف کشوری کرده است.وطنی موضوع پایان نامه خود را بررسی موسیقی تعزیه انتخاب کرده و دلیل این انتخاب را علاقه ی شخصی اش به این موضوع دانسته است.
وی معتقد است هنوز کسی نتوانسته حق مطلب را در تعزیه به جا آورد، لذا با توجه به این موضوع سعی کرده ام با انگیزه شخصی تا حدودی به این سنت دیرینه کشورمان روح تازه ای ببخشم.
مطلب زیر حاصل گفتگوی خبرنگار راسخون با این پژوهشگر نمونه کشوری است.

مجریان اصلی تعزیه چه کسانی بوده اند وتعزیه چگونه به جلو آورده شد؟
تعزیه به شکل امروزی از زمان صفویه شروع شده است البته قبل ازصفویه هم تعزیه داشته ایم، ولی نه به شکل و شمایل امروزی و شاید بتوان مجریان اصلی تعزیه را صفویان دانست.تعزیه را کسانی به جلو آوردند که دستی درموسیقی و نمایش داشته اند. کسانی که صرفاً تعزیه خوانی می کردند، مثل مرحوم اقبال آذر که تعزیه خوان معروف دوره خود بود و در هر دو (موسیقی ونمایش) حرفی برای گفتن داشت، یا سید حسین خان تعزیه خوان که استاد آواز نیز بوده است. تعزیه را چنین افرادی به اینجا رساندند که البته از این افراد زیاد داشته ایم ومجال گفتن نام آن ها نیست.


 


مضامین تعزیه از چه چیزی نشأت می گیرد؟
هرتعزیه مضامین متفاوتی دارد و به این بستگی دارد که این تعزیه برای چه کسی خوانده می شود، تعزیه علی اکبر مضامین خاص خود را دارد و تعزیه حضرت عباس هم مضامین خود را و مضامین هر کدام متناسب با اسم و زندگی نامه آن شخص است.

 به نظر شما زیبایی تعزیه در چیست؟
به نظرمن این که افراد عاشقانه با نقش هایشان ارتباط برقرار می کنند، جلوه ی خاصی به تعزیه می دهد وآن را زیبا می کند، مثلاً وقتی شخص نقش شمر را یا برعکس وقتی نقش خانواده امام (ع) را  بازی می کند، خودش را واقعاً در آن جایگاه قرار می دهد. شمر به گونه ای نقش آفرینی می کند که همه واقعاً فکر می کنند که او خود شمر است، حتی بعضی ازتماشاگران به او توهین هم می کنند و جالب تر این که من به چشم خود دیده ام، که درتعزیه ای وقتی شمرمی خواست سر امام را جدا کند نتوانست این کار را بکند، بالای سر امام حسین(ع) شروع به گریه کردن کرد و این عاشقانه با نقش شان ارتباط برقرار کردن به نظر من کم چیزی نیست که  بتوان به راحتی از کنار آن عبورکرد.

آواز و لحن خوش درتعزیه چه جایگاهی دارد؟
از ابتدای شکل گیری هنر تعزیه آواز و لحن خوش در تعزیه نقش داشته است. اساساً پیش از آن که تعزیه از ویژگی ها و شگردهای نمایش سود ببرد، مضامین آن به صورت شعر و آواز بیان شده است. نگاهی به آئین ها و مناسک شیعی به خصوص آوازهای مذهبی ایرانیان در مراسم و مکانهای مختلف دلالت براین امر دارد. بازبینی و مرور نسخه های قدیمی تعزیه آشکار می سازد که در ابتدای رواج این هنر، آواز خوانان برجسته در برابر همه قرار گرفته و تقریبا به گونه ای آرام، اشعار و دیالوگ های مربوط به تعزیه را به صورت آوازیی ادا می کرده اند. بررسی نسخه های کاشی مجلس حضرت اباالفضل(ع) که داستان آن با کمک نزدیک به ششصد بیت شعر تدوین شده است؛ نشان دهنده شکل وماهیت آوازی مجالس ابتدایی تعزیه است.از اواسط دوره قاجار با حضور صاحب نام ترین آواز خوانان در پایتخت و جذب آنان جهت اجرای تعزیه، تاکیدی مجدد بر این موضوع است که در ابتدای امر، لحن خوش و آواز مقدم بر هنر نمایش بوده است ولی به طور تقریبی سندی که بتواند به گونه ای شفاف و صریح، شکل اجرای و آوازیی ابتدایی ترین اشکال و نوع آوازهای عزاداری شیعیان در دوره صفویه را روشن سازد در دسترس نیست.

موسیقی تعزیه چیست؟
موسیقی تعزیه به دو دسته تقسیم می شود.نخست موسیقی موافق خوان ها (که اصل تعزیه است) و دوم، سازهایی که با آن ها همراهی می کند.سازهای همراه کننده سازهای کوبه ای (مثل طبل وسنج...) و سازهای بادی (مثل نی وتریفت وساکسیفن)می باشد. قسمتی از تعزیه موزیکی است که به واسطه این سازها ایجاد می شود، مثلاً هنگامی که یکی از افراد را به شهادت می رسانند، ملودی های غم انگیز نواخته می شود یا زمانی که اسب ها در میدان می تازند، طبال به ریتم جنگ می نوازد.البته اصل موسیقی تعزیه همان موسیقی موافق خوان هاست که آواز بدون ساز است. ساز زدن فقط به عهده گروه دوم می باشد. اشعاری که به صورت آواز خوانده می شوند فراخور با نقش خودشان است. اشعار را در دستگاه خاصی قرار داده و شروع به خواندن می کنند بدون اینکه آشنایی آکادمیک با این دستگاه داشته باشند. آن ها به صورت سینه به سینه آموخته اند ولی هیچ آشنایی با ردیف ودستگاه های موسیقی ندارند.

چارچوب اصلی موسیقی تعزیه چیست؟
یکی از عناصر مهم در تعزیه موسیقی است که اگر درست به کار گرفته نشود ضربه ای جدی بر پیکره ی آن خواهد زد.همان طور که می دانیم کلام تعزیه با شعر، بحر طویل یا چهار پاره است که همه ی این ها دارای وزن و ریتم است، چرا که ذات شعر با وزن و ریتم عجین شده و از آن مهم تر این که اشعاری که مربوط به موافق خوان هاست به صورت آوازی می باشد. چارچوب اصلی موسیقی تعزیه متکی به اصلی ترین الحان شناخته شده موسیقی ردیفی ایران  یا موسیقی به اصطلاح دستگاهی می باشد. اندک منابع در دسترس گواهی می دهند که خوش آوازترین هنرمندان کشور، مجریان اولیه تعزیه بوده اند.

به نظرشما موسیقی درخدمت تعزیه بوده است یا تعزیه درخدمت موسیقی؟
به نظرمن، این دوبا هم به یک رشد و تکامل رسیده اند و زیاد نمی توان آن ها را از هم تفکیک نمود به عنوان مثال، خیلی از تصنیف هایی که الان داریم و در تصنیف های موسیقی هم خوانده می شود و خیلی هم معروف است، پیش خوانی تعزیه بوده که معروف ترین آن ها مرغ سحر است، مرغ سحر پیش خوانی تعزیه علی اکبر بوده است که بعدها روی آن شعرگذاشتند. ممکن است خیلی از  تصنیف ها هم برعکس این قضیه باشد، مثل این که خیلی از پیشخوانی ها اول تصنیف بوده اند، پس نمی توان به طور قاطع این دو را از هم تمیز داد و جدا نمود این دو مکمل هم بوده اند به صورتی که اگر یکی از این دو کمتر بود، نمی گذاشت دیگری رشد کند و این دو به رشد یکدیگر خیلی کمک کرده اند.

آیا شناخت هفت دستگاه آوازی ایران، امری ضروری درتعزیه به شمار می رود؟ و آیا تعزیه خوان ها با این قواعد آشنا هستند؟
بله ضروری است. ولی وقتی موسیقی تعزیه را از لحاظ ردیف بررسی نمودم متوجه شدم که خیلی از افراد که در موسیقی تعزیه شاخص بودند اصلاً موسیقی و قواعد آن را نمی دانستند ولی چیزی که می خواندند عیناً با گوشه های ردیف موسیقی مان مطابقت داشت، مثلاً شخصی بود که در تعزیه زینب می خواند، او دقیقاً از گوشه غم انگیز مرحوم دوامی استفاده می کرد در صورتی که خودش اصلاً این موضوع را نمی دانست. وقتی با او صحبت کردم که ببینم این گوشه را از چه کسی آموخته است در جواب گفت که این گوشه را از پدرانشان  به صورت سینه به سینه یاد گرفته است و اصلاً با این دستگاه هیچ آشنایی آکادمیکی ندارد. ولی به نظر من شناخت این هفت دستگاه هم برای نوازنده وهم برای خواننده ضروری است. زیرا به نوعی می تواند هماهنگی بین او دو را سبب شود و اگر نوازنده وخواننده با هم جفت وجور نباشند ممکن است موجب عدم هماهنگی آن ها شود به طوری که نوازنده در یک گام می زند وخواننده دریک گام پایین تر یا بالاتر از گام نوازنده می خواند، یا این که نوازنده اساساً آن مایه را با مهارت نمی نوازد و نصف و نیمه رها می کند و در نتیجه خواننده سردرگم می ماند که چه را بخواند..


 

پس به گفته شما خواننده و نوازنده درتعزیه لازم وملزوم یکدیگر هستند؟
بله لازم و ملزم و تکمیل کننده یکدیگرند، ولی محوریت اصلی موسیقی تعزیه خواننده اش است که نقش پر رنگ تری دارد.

درتعزیه از هر هفت دستگاه استفاده می شود؟
خیر ولی می توان از هرکدام گوشه ای را تواماً استفاده کرد.

آیا موسیقی تعزیه بافت خاصی دارد؟
بله بیشتر بافت ردیفی دارد (مثل دستگرد اصفهان) و از ملودی های محلی هم استفاده می شود ولی غیر از بافت ردیفی در برخی مناطق هم می توان بافت تعالی را در موسیقی تعزیه دید البته درمناطقی که دور از شهرها هستند بیشتر دیده می شود.

موسیقی رزم چیست؟
موسیقی رزم همان طبل و سنج است که به صورت مارش زده می شود. موسیقی رزم چیزی نیست که همیشه یکنواخت زده شود بلکه سلیقه ای زده می شود.

بومی بودن نقشی در موسیقی تعزیه دارد؟
در مناطق کرمان، یزد، فارس و اصفهان،  تعزیه هایی مورد توجه مردم قرار می گیرد که علاوه بر استفاده از موسیقی ردیفی به میزان گسترده ای از الحان بختیاری، بیدکانی، سرکوهی، غرتبی، دشتستانی ومجموعه ای ازتصنیف ها وترانه هایی با مایگی شوشتری درآنها استفاده شود.
صددرصد، هر منطقه ای با توجه به شرایط جغرافیایی واقلیمی اش، سازهای تعریف شده ایی دارد و با توجه به آن سازهایی که درمنطقه شان است سازه های تعزیه شان را انتخاب می کنند، مثلاً درخرم آباد مطمئناً ازسورنا استفاده می شود ولی متاسفانه امروز خیلی از این سازها اصالت خود را از دست داده اند و سازه های غربی مثل ترنپت جای آن را گرفته است. نی با روحیات ایرانی ها عجین تر است، که متاسفانه ترنپت به جای آن دیده می شود.

پس تعزیه هم اصالت خود را از دست داده است، این طورنیست؟
درست است، تعزیه اصالت خود را در تمام موارد «نمایش،پوشش لباس ها که جنبه فخر فروشی پیدا کرده، موسیقی، اشعار، سازها و..» ازدست داده است.متاسفانه موسیقی شهری درحال وارد شدن به تعزیه است، ولی خوشبختانه یک سری مناطق به خاطر تعصبی که دارند توانسته اند خود را از این هجوم دور نگه دارند و هنوز جلوه تعزیه های قدیمی خود را حفظ کرده اند که متاسفانه هر چه به شهرها نزدیک تر می شویم اصالت تعزیه کمرنگ تر می شود. حتی شاهد ورود ترانه های امروزی درتعزیه کشورمان هستیم که این جای تأسف دارد. به نظر من زیبایی تعزیه درسنتی بودنش است و امیدوارم تعزیه بتواند این زیبایی را حفظ کرده وآن را راحت از دست ندهد و این به همت کسانی اتفاق می افتد که در این حیطه فعالیت می کنند. 

تعزیه چگونه شروع می شود و میدان تعزیه چه شکلی دارد؟
میدان تعزیه دایره ای شکل است که در مرکز آن طبال می نشیند، قسمت بالای  میدان تعزیه هم به موافق خوان ها، که همان خانواده امام هستند اختصاص دارد و پایین میدان مخالف خوان ها، خود میدان هم محل جولان دادن اسب هاست و کارزار تعزیه می باشد، اطراف میدان را هم که برای نشستن مردم خالی می گذارند. شروع تعزیه به این صورت است که یک ساعت قبل از آغاز برنامه، طبال شروع به زدن طبل می کند و به مردم اطلاع می دهد که در این مکان قرار است تعزیه اجرا شود.این کار در مدت کوتاهی چندین بار تکرار می شود، سپس گروه موافق خوان و گروه مخالف خوان وارد میدان شده و به صورت ردیفی می ایستند و شروع به خواندن قطعه ای که به آن پیش خوانی تعزیه می گویند، می کنند، بعد از آن هر کدام به سر جای خود رفته وتعزیه شروع می شود..


 

از لحاظ جامعه شناسی یک تعزیه خوان در بین مردم چه جایگاهی دارد؟
این نکته به بررسی جامعه شناسی تعزیه برمی گردد. افرادی که نقش موافق خوان ها را بازی می کنند (امام حسین واهل بیت ویارانش) باید در بین مردم از مجبوبیت خاصی برخوردار باشند، یا به عبارتی مورد اعتماد آنها باشند زیرا برای گرفتن این نقش ها باید درجه بالاتری بین مردم داشته باشند و مردم از لحاظ اخلاقی آن ها را تأیید  کنند. کسی که وارد تعزیه می شود به محض ورود، اجازه ی گرفتن نقش موافق  خوان ها را ندارد، بلکه باید مراحلی را برای رسیدن به آن درجه طی کرده باشد که این بیشتر به حالات باطنی شخص برمی گردد ولی از نظر ظاهری ،فرد باید شرایط خاصی داشته باشد، دادن نقش درتعزیه به قد و قامت فرد هم بستگی دارد، مثلاً فردی که دارای قد وقامتی کوتاه وجثه کوچکی است قابلیت بازی در نقش علی اکبر یا عباس را ندارد، در تعزیه فقط داشتن صدای خوش ملاک نیست بلکه معیارها وملاک های زیادی دست به دست هم می دهند تا فرد قابلیت لازم را کسب نماید.
البته دادن نقش درتعزیه از نقش های کمتر وکوچک تر شروع می شود تا اینکه فر بتواند مقدمات لازم را طی کرده و شرایط کسب نقش های بالاتر را پیدا نماید، برای گرفتن نقش های بالاتر مثل امام حسین باید تقدست هم در بین مردم بالاتر رفته باشد.

 مشخصات ظاهری مهم تراست یا مشخصات باطنی؟
به نظرمن هر دو توأم با هم هستند و نمی توان این دو را ازهم تفکیک نمود و تا حدودی می توان گفت باطن و مشخصات باطنی کمی پر رنگ تر جلوه می کند ولی باز هم می گویم که نمی توان از هم جدایشان کرد.

ورود به تعزیه موروثی است یا فی البداهه هم می توان وارد آن شد؟
شک نکنید که موروثی است .البته کسانی هم بوده اند که ناگهانی و با علاقه وارد این رشته شده اند.


نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
چهارشنبه 15 شهریور 1396 05:56 ق.ظ
Hello, yeah this post is really good and I have learned lot
of things from it regarding blogging. thanks.
سه شنبه 17 مرداد 1396 10:58 ق.ظ
I really love your website.. Pleasant colors & theme.
Did you make this site yourself? Please reply back as I'm wanting to create my
own personal site and would like to find out where you
got this from or what the theme is named. Cheers!
دوشنبه 5 تیر 1396 01:04 ق.ظ
قلب از خود نوشتن در حالی که صدایی دلنشین در آغاز آیا نه نشستن خوب با من پس از برخی از زمان.

جایی در سراسر پاراگراف شما قادر به من مؤمن اما فقط
برای بسیار در حالی که کوتاه. من این
مشکل خود را با جهش در مفروضات و شما ممکن است
را خوب به پر همه کسانی شکاف. که شما در واقع که می توانید انجام من را قطعا بود در گم.
دوشنبه 8 آبان 1391 04:38 ب.ظ
روحت شاد محمد وطنی و نامت جاودانه باد.
دوشنبه 8 آبان 1391 04:38 ب.ظ
روحت شاد محمد وطنی و نامت جاودانه باد.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی